Meme Kanserinde Görüntüleme Yöntemleri

Mamografi Nedir?

Mamografi, meme dokusunun düşük doz X ışını kullanılarak görüntülenmesini sağlayan temel radyolojik yöntemlerden biridir. Özellikle herhangi bir şikâyeti olmayan kadınlarda meme kanserinin erken dönemde tespit edilmesi amacıyla yapılan taramalarda önemli bir yere sahiptir.

Mamografi sayesinde henüz elle hissedilemeyecek kadar küçük bazı oluşumlar ve meme kanseriyle ilişkili olabilecek mikrokalsifikasyonlar görülebilir.

Günümüzde klasik iki boyutlu mamografinin yanı sıra dijital meme tomosentezi, halk arasında bilinen adıyla 3 boyutlu mamografi, de kullanılmaktadır. Amerikan Kanser Derneği, hem 2D hem de 3D mamografinin meme kanseri taramasında kullanılabileceğini belirtmektedir.

Mamografi Ne Zaman Yapılır?

Mamografi temel olarak iki farklı amaçla uygulanabilir:

Tarama mamografisi, herhangi bir belirti veya şikâyeti olmayan kadınlarda erken tanı amacıyla yapılır.

Tanısal mamografi ise memede kitle, meme başı akıntısı, ciltte değişiklik gibi bir bulgunun değerlendirilmesi veya daha önce yapılan görüntülemede şüpheli bir alan görülmesi durumunda uygulanabilir.

Tarama yaşı ve sıklığı konusunda farklı ülkelerin sağlık otoriteleri arasında bazı farklılıklar bulunabildiği için kişinin kendi risk durumuna göre hekimiyle birlikte bir takip planı oluşturması önemlidir.

Mamografi Zararlı mı?

Mamografi sırasında düşük miktarda iyonizan radyasyon kullanılır.

Bu nedenle hastaların sık sorduğu sorulardan biri mamografinin zararlı olup olmadığıdır. Güncel tarama yaklaşımlarında, uygun yaş ve risk grubunda yapılan mamografinin erken tanı açısından sağladığı yararın radyasyona bağlı potansiyel riskten daha fazla olduğu kabul edilmektedir.

Bununla birlikte gebelik ihtimali bulunan kişilerin çekim öncesinde sağlık ekibine bilgi vermesi gerekir.

Meme Ultrasonu Nedir?

Meme ultrasonu, ses dalgaları kullanarak meme dokusunun görüntülenmesini sağlayan bir yöntemdir. Radyasyon içermez ve özellikle meme dokusundaki belirli oluşumların daha ayrıntılı değerlendirilmesinde kullanılır.

Ultrasonun en önemli avantajlarından biri, memede görülen bir kitlenin içi sıvı dolu bir kist mi yoksa solid yani katı bir yapı mı olduğunu değerlendirmeye yardımcı olmasıdır.

Ayrıca mamografide görülen şüpheli bir alanın ayrıntılı incelenmesinde, meme başı akıntısı veya cilt değişiklikleri gibi şikâyetlerin değerlendirilmesinde ve biyopsi sırasında iğnenin doğru bölgeye yönlendirilmesinde kullanılabilir.

Meme Ultrasonu Mamografinin Yerini Tutar mı?

Genellikle hayır.

Meme ultrasonu son derece değerli bir görüntüleme yöntemi olsa da toplum genelinde mamografinin yerine kullanılan standart bir meme kanseri tarama yöntemi değildir. Daha çok mamografiyi tamamlayıcı şekilde veya belirli klinik durumlarda kullanılır.

Özellikle yoğun meme dokusuna sahip kişilerde mamografide değerlendirilmesi güç olan bazı bölgelerin ultrasonla daha ayrıntılı incelenmesi gerekebilir.

Bu nedenle “ultrason yaptırdım, mamografiye gerek yok” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir. Kullanılacak yönteme hastanın yaşı, risk durumu ve radyolojik bulgular değerlendirilerek karar verilmelidir.

Meme MR’ı Nedir?

Meme MR’ı ya da meme emarı, güçlü manyetik alan ve radyo dalgalarını kullanarak meme dokusunun ayrıntılı görüntülerini oluşturan bir yöntemdir.

Mamografi ve ultrasonun aksine iyonizan radyasyon içermez.

Meme MR’ında çoğu zaman damar yoluyla kontrast madde verilerek görüntüleme yapılır. Bu sayede meme dokusundaki bazı şüpheli alanlar daha belirgin hale getirilebilir.

Meme MR’ı Kimlere Yapılır?

Meme MR’ı her kadında rutin tarama amacıyla kullanılan bir yöntem değildir.

Özellikle meme kanseri açısından yüksek risk taşıyan kişilerde mamografiye ek olarak kullanılabilir. Örneğin BRCA1 veya BRCA2 gen değişikliği bulunan ya da aile öyküsü nedeniyle yaşam boyu meme kanseri riski belirgin şekilde yüksek kabul edilen kişilerde MR ile takip gündeme gelebilir.

Meme MR’ı ayrıca;

• Meme kanseri tanısı konulduktan sonra hastalığın memedeki yaygınlığının değerlendirilmesinde,

• Aynı memede veya karşı memede başka şüpheli odakların araştırılmasında,

• Mamografi ve ultrason bulgularının yeterince açıklayıcı olmadığı bazı durumlarda,

• Bazı meme implantlarının değerlendirilmesinde

kullanılabilir.

Meme MR’ı Mamografiden Daha İyi mi?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur çünkü iki yöntem farklı özelliklere sahiptir.

MR oldukça ayrıntılı görüntüler sağlayabilir ve bazı kanserleri mamografide görülmeden saptayabilir. Ancak aynı zamanda kanser olmadığı halde şüpheli görünen alanların sayısını artırabilir. Bu durum ek görüntüleme veya gereksiz biyopsilere yol açabilir.

Ayrıca MR'ın bazı kanserleri gözden kaçırabileceği, mamografinin ise bu lezyonları gösterebileceği bilinmektedir. Bu nedenle yüksek riskli kadınlarda bile meme MR’ı genellikle mamografinin yerine değil, mamografiye ek olarak kullanılır.

Mamografi, Ultrason ve Meme MR’ı Arasındaki Fark Nedir?

Mamografi, meme kanseri taramasının temel görüntüleme yöntemlerinden biridir. Özellikle meme dokusundaki küçük kalsifikasyonları göstermede önemli avantaj sağlar.

Meme ultrasonu, mamografide veya muayenede görülen bir bulgunun daha ayrıntılı değerlendirilmesinde ve kist-solid kitle ayrımında yardımcıdır.

Meme MR’ı ise daha ayrıntılı görüntü sağlar ve özellikle yüksek risk grubundaki kişilerde, bazı belirsiz vakalarda veya meme kanseri tanısı sonrasında hastalığın yaygınlığını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.

American College of Radiology'nin güncel BI-RADS sisteminde de mamografi, ultrason ve meme MR’ı meme görüntülemenin temel yöntemleri arasında yer almaktadır.

BI-RADS Nedir?

Mamografi, meme ultrasonu veya meme MR’ı yaptıran kişiler raporlarında sıklıkla BI-RADS ifadesiyle karşılaşır.

BI-RADS, “Breast Imaging Reporting and Data System” ifadesinin kısaltmasıdır. Amerikan Radyoloji Koleji tarafından geliştirilen bu sistem, meme görüntüleme sonuçlarının standart bir şekilde raporlanmasını sağlar.

BI-RADS sınıflandırması sayesinde radyologlar görüntüleme bulgularını belirli kategoriler altında değerlendirerek takip, ek görüntüleme veya biyopsi gibi sonraki adımların planlanmasına yardımcı olur. Sistem mamografi, ultrason ve meme MR’ında kullanılmaktadır.

Hangi Meme Görüntüleme Yöntemi Size Uygun?

Her kadın için tek bir görüntüleme yöntemi doğru değildir.

Örneğin bir kişide rutin tarama amacıyla mamografi yeterli olabilirken başka bir kişide ultrason veya meme MR’ı ile ek değerlendirme gerekebilir.

Yaş, meme yoğunluğu, daha önceki görüntüleme sonuçları, ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü, genetik yatkınlık ve kişinin kendi meme kanseri geçmişi gibi faktörler görüntüleme planını değiştirebilir.

Bu nedenle meme görüntüleme yöntemlerini birbirinin alternatifi olarak görmek yerine birbirini tamamlayan yöntemler olarak değerlendirmek daha doğrudur.

Memede yeni ortaya çıkan bir kitle, meme başında çekilme veya akıntı, ciltte çökme ya da daha önce olmayan başka bir değişiklik fark edildiğinde ise rutin tarama zamanını beklemeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Erken değerlendirme, meme kanserinin erken dönemde saptanması açısından önemli bir avantaj sağlayabilir.

Sonuç

Meme kanserinde görüntüleme yöntemleri, hastalığın erken dönemde fark edilmesi ve doğru şekilde değerlendirilmesi açısından büyük önem taşır. Mamografi, meme ultrasonu ve meme MR’ı farklı özelliklere sahip olsa da çoğu zaman birbirini tamamlayan yöntemlerdir.

Hangi görüntüleme yönteminin tercih edileceği; kişinin yaşı, meme yapısı, aile öyküsü, risk faktörleri ve mevcut şikâyetlerine göre değişebilir. Bu nedenle tek bir görüntüleme yöntemini herkes için yeterli kabul etmek doğru değildir.

Özellikle memede yeni gelişen bir kitle, meme başı akıntısı, ciltte çekilme veya şekil değişikliği gibi belirtiler fark edildiğinde kontrolleri ertelememek gerekir. Düzenli taramalar ve hekim değerlendirmesi sayesinde meme kanserinin erken dönemde tespit edilmesi mümkün olabilir.