Ultrasonografi Nedir?

Ultrasonografi, insan kulağının duyamayacağı frekanstaki ses dalgalarını kullanarak vücudun iç yapılarının görüntülenmesini sağlayan bir yöntemdir.

İşlem sırasında prob adı verilen cihaz cilt üzerinde gezdirilir. Prob tarafından gönderilen ses dalgaları organ ve dokulardan geri yansır ve bilgisayar tarafından görüntüye dönüştürülür.

Bu sayede organların;

• Boyutu,

• Şekli,

• Yapısı,

• İçerisinde sıvı olup olmadığı,

• Kitle veya başka bir anormallik bulunup bulunmadığı

değerlendirilebilir. Ultrason özellikle yumuşak dokuların ve sıvı içeren yapıların görüntülenmesinde yararlıdır.

Ultrason Hangi Organlara Bakmak İçin Kullanılır?

Ultrason ile vücudun birçok bölgesi değerlendirilebilir. En sık incelenen yapılar arasında;

• Karaciğer,

• Safra kesesi ve safra yolları,

• Böbrekler,

• Mesane,

• Dalak,

• Pankreas,

• Tiroid ve paratiroid bezleri,

• Meme,

• Rahim ve yumurtalıklar,

• Prostat,

• Testisler,

• Kalp ve damarlar,

• Kaslar, tendonlar ve bazı eklemler

bulunur. Gebelik döneminde bebeğin gelişiminin değerlendirilmesinde de ultrason temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Karın Ultrasonu Hangi Hastalıkları Gösterir?

Karın ultrasonu, ultrasonografinin en sık kullanılan türlerinden biridir.

Karın ağrısı, karaciğer enzimlerinde yükselme, sarılık, böbrek şikâyetleri veya karında şişlik gibi durumlarda doktor tarafından istenebilir.

Karaciğer Hastalıkları

Ultrason ile karaciğerin büyüklüğü ve yapısı değerlendirilebilir.

Özellikle;

• Karaciğer yağlanması,

• Karaciğerde kist,

• Bazı iyi veya kötü huylu kitleler,

• Karaciğer büyümesi,

• Bazı kronik karaciğer hastalıklarında oluşan yapısal değişiklikler

ultrason sırasında fark edilebilir.

Ancak ultrason görüntüsünde bir kitle görülmesi, kitlenin kesin olarak iyi veya kötü huylu olduğunu her zaman göstermez. Böyle bir durumda bilgisayarlı tomografi, MR veya biyopsi gibi ek incelemeler gerekebilir.

Safra Kesesi Taşları

Ultrason, safra kesesi taşı değerlendirmesinde en sık kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Safra kesesi içerisindeki taşların yanı sıra;

• Safra kesesi duvarında kalınlaşma,

• Safra kesesi iltihabı düşündüren bulgular,

• Safra yollarında genişleme

gibi durumlar da değerlendirilebilir.

Mayo Clinic, ultrasonun safra kesesi hastalıklarının değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanıldığını belirtmektedir.

Özellikle yemeklerden sonra sağ üst karında ağrı, bulantı veya sırta ve sağ omuza yayılan ağrı yaşayan kişilerde doktor safra kesesi ultrasonu isteyebilir.

Böbrek Hastalıkları

Böbrek ultrasonunda böbreklerin boyutu, şekli ve yapısı incelenebilir.

Ultrason;

• Böbrek kistleri,

• Böbrekte genişleme,

• İdrar yollarındaki tıkanmaya bağlı hidronefroz,

• Bazı böbrek taşları,

• Bazı böbrek kitleleri

gibi durumların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Bununla birlikte ultrason her böbrek veya üreter taşını göstermeyebilir. Özellikle küçük veya üreterin bazı bölümlerinde bulunan taşlarda bilgisayarlı tomografi daha ayrıntılı değerlendirme sağlayabilir.

Pankreas ve Dalak

Karın ultrasonu sırasında pankreas ve dalak da değerlendirilebilir.

Dalak büyümesi, bazı kistler ve kitleler ultrasonla fark edilebilir.

Pankreas ise anatomik konumu nedeniyle bazen bağırsak gazlarından etkilenebilir ve tamamı net olarak görüntülenemeyebilir. Şüpheli bir durumda doktor BT veya MR gibi ek görüntüleme yöntemleri isteyebilir.

Tiroid Ultrasonu Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Boyunda ele gelen şişlik veya tiroid bezinde nodül şüphesi olduğunda sık kullanılan yöntemlerden biri tiroid ultrasonudur.

Tiroid ultrasonu ile;

• Tiroid bezinin büyüklüğü,

• Tiroid nodülleri,

• Kistler,

• Nodüllerin yapısal özellikleri,

• Tiroid çevresindeki bazı lenf bezleri

değerlendirilebilir. Ultrason ayrıca tiroidde saptanan bazı nodüllerden biyopsi alınırken iğnenin doğru noktaya yönlendirilmesinde kullanılabilir.

Tiroid ultrasonunda nodül bulunması tek başına kanser anlamına gelmez. Nodülün boyutu ve ultrason özelliklerine göre takip veya ince iğne biyopsisi gerekebilir.

Meme Ultrasonu Hangi Durumlarda Kullanılır?

Meme ultrasonu özellikle memede ele gelen bir kitlenin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ultrason, kitlenin;

• İçi sıvı dolu bir kist mi,

• Katı yapıda bir oluşum mu

olduğu konusunda bilgi sağlayabilir.

Meme ultrasonu ayrıca görüntüleme sırasında fark edilen şüpheli bir bölgeden biyopsi alınmasına rehberlik etmek amacıyla da kullanılabilir.

Ancak meme ultrasonu her durumda mamografinin yerine geçen bir tarama yöntemi değildir. Hangi görüntüleme yönteminin kullanılacağı kişinin yaşı, şikâyeti ve meme kanseri riskine göre belirlenir.

Kadın Hastalıklarında Ultrason Ne Gösterir?

Pelvik ultrason, rahim ve yumurtalıkların değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılır.

Kadınlarda ultrason ile;

• Yumurtalık kistleri,

• Miyomlar,

• Rahim ve endometriumdaki bazı yapısal değişiklikler,

• Yumurtalıkların büyüklüğü ve görünümü,

• Pelvik bölgede sıvı veya kitleler,

• Bazı gebelikle ilişkili durumlar

değerlendirilebilir.

Pelvik ultrason karından yapılabileceği gibi bazı durumlarda transvajinal ultrason uygulanabilir. Bu yöntemde özel ultrason probu vajinaya yerleştirilerek rahim ve yumurtalıkların daha yakından görüntülenmesi sağlanır.

Gebelikte Ultrason Neden Yapılır?

Ultrasonun en bilinen kullanım alanlarından biri gebelik takibidir.

Gebelik ultrasonu ile;

• Gebeliğin rahim içerisinde olup olmadığı,

• Gebelik haftası,

• Bebeğin kalp atımları,

• Bebeğin büyüme ve gelişimi,

• Plasentanın konumu,

• Amniyon sıvısının miktarı,

• Bebeğin bazı anatomik yapıları

değerlendirilebilir.

Ultrason, iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaması nedeniyle gebelik değerlendirmesinde temel görüntüleme yöntemidir.

Erkeklerde Ultrason Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Ultrason erkek üreme sistemiyle ilgili bazı hastalıkların değerlendirilmesinde de kullanılır.

Testis Ultrasonu

Testis ultrasonu;

• Testiste kitle,

• Testis çevresinde sıvı birikmesi,

• Varikosel,

• Enfeksiyon,

• Testis torsiyonu şüphesi

gibi durumlarda uygulanabilir.

Özellikle ani başlayan şiddetli testis ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Testis torsiyonu gibi durumlarda Doppler ultrason kan akımının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Prostat Ultrasonu

Prostat bezinin büyüklüğünün ve bazı yapısal özelliklerinin değerlendirilmesinde ultrason kullanılabilir.

Bazı prostat biyopsilerinde de ultrason görüntülemesi iğnenin doğru bölgeye yönlendirilmesine yardımcı olur.

Doppler Ultrason Nedir?

Doppler ultrason, normal ultrasonografiden farklı olarak özellikle kanın damarlar içerisindeki hareketini ve akım özelliklerini değerlendirmek amacıyla kullanılan bir ultrason tekniğidir.

Doppler ultrason sayesinde kan akımının yönü ve hızı hakkında bilgi edinilebilir.

Doppler Ultrason Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Doppler ultrason;

• Bacak damarlarında pıhtı,

• Derin ven trombozu (DVT),

• Damar daralmaları,

• Boyun damarlarının değerlendirilmesi,

• Varis ve toplardamar yetmezliği,

• Bazı damar tıkanıklıkları,

• Organlara giden kan akımının değerlendirilmesi

gibi durumlarda kullanılabilir.

Gebelikte de bazı durumlarda bebeğe ve plasentaya ait kan akımlarının değerlendirilmesi amacıyla Doppler ultrason uygulanabilir.

Kalp Ultrasonu Nedir?

Kalbin ultrasonla değerlendirilmesine ekokardiyografi adı verilir.

Ekokardiyografi ile kalbin;

• Odacıkları,

• Kalp kapakları,

• Kasılma hareketleri,

• Pompalama fonksiyonu

değerlendirilebilir.

Kalp kapağı hastalıkları, kalp yetmezliği ve kalp krizi sonrasında kalpte oluşabilecek bazı yapısal veya fonksiyonel değişikliklerin değerlendirilmesinde ultrason kullanılabilir.

Kas ve Eklem Hastalıklarında Ultrason Kullanılır mı?

Evet.

Kas-iskelet ultrasonu özellikle yüzeye yakın;

• Kaslar,

• Tendonlar,

• Bağlar,

• Bazı eklemler

hakkında gerçek zamanlı görüntü sağlar.

Tendon yırtıkları, bazı kas yaralanmaları, eklem çevresindeki sıvı birikimleri ve eklem iltihabı gibi durumların değerlendirilmesinde kullanılabilir. Mayo Clinic, ultrasonun sinovit olarak adlandırılan eklem iltihabının değerlendirilmesinde de kullanılabileceğini belirtmektedir.

Ultrason sırasında eklem veya tendon hareket ettirilebildiği için bazı kas-iskelet sistemi problemleri hareket halinde de değerlendirilebilir.

Ultrason Kitle ve Tümörleri Gösterir mi?

Ultrason birçok organda normal dokudan farklı görünen bir kitleyi tespit etmeye yardımcı olabilir.

Örneğin karaciğer, böbrek, tiroid, meme veya yumurtalıkta bir kitle ultrason sırasında görülebilir.

Ultrason ayrıca yapının katı mı yoksa sıvı içerikli mi olduğu konusunda önemli bilgiler sağlayabilir.

Ancak ultrason görüntüsünde kitle görülmesi doğrudan kanser tanısı anlamına gelmez.

Kitlenin özelliklerine göre doktor;

• MR,

• Bilgisayarlı tomografi,

• Mamografi,

• Kan testleri,

• Biyopsi

gibi ek incelemeler isteyebilir.

Kesin tanı bazı durumlarda ancak patolojik inceleme ile konulabilir.

Ultrason Her Hastalığı Gösterir mi?

Hayır.

Ultrason oldukça yararlı bir görüntüleme yöntemi olsa da bazı sınırlamaları vardır.

Ses dalgaları hava ve kemik dokudan iyi geçmediği için akciğerlerin hava içeren bölümleri ve erişkinlerde kafatasının içerisindeki beyin dokusu standart ultrason ile ayrıntılı şekilde değerlendirilemez.

Bağırsak gazı da karın ultrasonunda bazı organların görüntülenmesini zorlaştırabilir.

Derinde bulunan bazı dokuların veya çok küçük lezyonların değerlendirilmesinde ise BT ya da MR daha uygun olabilir. Mayo Clinic de ultrasonun önemli bir görüntüleme yöntemi olmakla birlikte bazı sınırlamalarının bulunduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle hangi görüntüleme yönteminin kullanılacağı, araştırılan hastalığa göre doktor tarafından belirlenir.

Ultrason ile Biyopsi Yapılır mı?

Ultrason yalnızca tanı amacıyla kullanılmaz.

Bazı biyopsi ve girişimsel işlemlerde doktor ultrason görüntüsünü gerçek zamanlı olarak kullanarak iğnenin hedeflenen bölgeye ulaşmasını sağlayabilir.

Özellikle;

• Tiroid biyopsisi,

• Meme biyopsisi,

• Bazı karaciğer ve böbrek biyopsileri,

• Sıvı boşaltma işlemleri

ultrason rehberliğinde gerçekleştirilebilir.

Bu yöntemin avantajı doktorun iğnenin ilerleyişini işlem sırasında görüntüleyebilmesidir.

Ultrason Zararlı mı?

Tanısal ultrason iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz.

Görüntüler ses dalgaları kullanılarak oluşturulur ve standart tanısal ultrasonun bilinen zararlı etkisi bulunmamaktadır.

Bununla birlikte ultrason da diğer tıbbi görüntüleme yöntemleri gibi gerekli olduğunda ve uygun tıbbi amaçla kullanılmalıdır.

Ultrason Çekimi Öncesi Aç Kalmak Gerekir mi?

Her ultrason için açlık gerekmez.

Hazırlık yapılacak bölgeye göre değişir.

Örneğin bazı üst karın ve safra kesesi ultrasonlarında kişinin belirli süre aç kalması istenebilir.

Mesane ve pelvik bölgenin bazı ultrasonlarında ise idrar torbasının dolu olması gerektiğinden hastadan çekim öncesinde su içmesi ve idrara çıkmaması istenebilir. NHS de ultrason öncesindeki hazırlığın çekimin türüne göre değiştiğini ve bazı incelemelerde dolu mesane gerekebildiğini belirtmektedir.

Bu nedenle ultrason randevusu öncesinde sağlık kuruluşunun verdiği hazırlık talimatlarına uyulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Ultrason hangi hastalıkları gösterir?

Ultrason; safra kesesi taşları, karaciğer yağlanması, bazı böbrek hastalıkları, kistler, tiroid nodülleri, yumurtalık kistleri, miyomlar, bazı meme kitleleri ve damar problemleri gibi çok sayıda durumun değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Ultrason kanseri gösterir mi?

Ultrason bazı şüpheli kitleleri gösterebilir ancak tek başına her zaman kanser tanısı koydurmaz. Şüpheli bir bulgunun kesin değerlendirilmesi için farklı görüntüleme yöntemleri veya biyopsi gerekebilir.

Ultrasonda tümör belli olur mu?

Bazı tümör veya kitleler ultrasonda görülebilir. Ancak görüntü kalitesi kitlenin büyüklüğüne, yerine ve incelenen organa göre değişebilir.

Karın ultrasonunda hangi organlara bakılır?

Karaciğer, safra kesesi, safra yolları, böbrekler, dalak, pankreas, abdominal aorta ve bazı diğer karın içi yapılar değerlendirilebilir.

Ultrason böbrek taşını gösterir mi?

Bazı böbrek taşları ultrasonla görülebilir. Ayrıca taşın oluşturduğu idrar yolu tıkanıklığı ve böbrekte genişleme tespit edilebilir. Ancak her taş ultrasonla görüntülenemeyebilir.

Ultrason ile damar tıkanıklığı anlaşılır mı?

Doppler ultrason ile damarlardaki kan akımı değerlendirilebilir ve bazı damar tıkanıklıkları, daralmalar veya pıhtılar araştırılabilir.

Ultrason radyasyon içerir mi?

Hayır. Ultrason ses dalgalarını kullanır ve iyonlaştırıcı radyasyon içermez.

Ultrason sonucu hemen çıkar mı?

Görüntüler çekim sırasında anlık olarak oluşur. Ancak resmi raporun hazırlanma süresi sağlık kuruluşuna ve incelemenin türüne göre değişebilir. Görüntüler genellikle radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilerek raporlanır.

Sonuç

Ultrasonografi, vücudun birçok farklı bölgesinin değerlendirilmesinde kullanılan, radyasyon içermeyen ve gerçek zamanlı görüntü sağlayan önemli bir tanı yöntemidir.

Karaciğer yağlanması, safra kesesi taşları, böbreklerde genişleme veya kistler, tiroid nodülleri, yumurtalık kistleri, miyomlar, bazı meme kitleleri ve damar hastalıkları ultrasonun sık kullanıldığı durumlar arasındadır. Gebelik takibi ve biyopsi gibi girişimsel işlemlerde de ultrason önemli bir rol oynar.

Ancak ultrason her hastalığı göstermez ve her durumda tek başına kesin tanı koydurmaz. Ultrason sonucunda şüpheli bir bulgu görülmesi halinde BT, MR, mamografi veya biyopsi gibi ek incelemelere ihtiyaç duyulabilir.

Bu nedenle kullanılacak görüntüleme yöntemi hastanın şikâyeti, muayene bulguları ve araştırılan hastalığa göre hekim tarafından belirlenmelidir.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi amacı taşımaz. Şikâyetleriniz ve sizin için uygun görüntüleme yöntemi hakkında hekiminize başvurunuz.