Endoskopi ve Girişimsel İşlemler Aktif Hizmet
ERCP Prof. Dr. Çetin Karaca
ERCP, safra ve pankreas kanallarının endoskopla görüntülenip aynı seansta tedavi edilebildiği girişimsel bir işlemdir. Açılımı Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi'dir; günümüzde neredeyse yalnızca tedavi amacıyla, en sık safra yoluna düşmüş taşın çıkarılması veya tıkanan safra yoluna stent yerleştirilmesi için, sedasyon ya da genel anestezi altında uygulanır.
Açılımı:ERCP, Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi ifadesinin kısaltmasıdır; safra yolları ve pankreas kanalının endoskop yardımıyla görüntülenmesi anlamına gelir.
Tanı değil tedavi işlemi:Yalnızca görüntüleme amacıyla artık nadiren yapılır; tanı için önce MR kolanjiyografi (MRCP) veya endoskopik ultrasonografi tercih edilir.
En sık nedeni:Safra kesesinden safra yoluna düşen taşın çıkarılması, ERCP'nin bugün en sık uygulanma nedenidir.
Aynı seansta müdahale:Safra yolunun ağzı kesilerek genişletilebilir, taş sepetle çıkarılabilir, darlığa stent yerleştirilebilir ve şüpheli bölgeden fırça örneği alınabilir.
Riski olan bir işlem:ERCP, endoskopik işlemler arasında komplikasyon oranı en yüksek olanıdır; bu nedenle yalnızca tedavi gerekliliği açık olduğunda yapılır.
ERCP'yi hangi bölüm yapar?
ERCP, Gastroenteroloji bölümündeki girişimsel endoskopi ekipleri tarafından, anestezi desteğiyle donanımlı ünitelerde yapılır.
Hangi bölüm uygular
Gastroenteroloji:ERCP'yi uygulayan esas bölümdür; safra yolu taşı, darlık ve tıkanma sarılığında endoskopik tedaviyi üstlenir.
Genel Cerrahi:Safra kesesinin çıkarılması (kolesistektomi) ve ERCP ile çözülemeyen olguların cerrahi tedavisi bu bölüme aittir.
Radyoloji:ERCP ile safra yoluna girilemediğinde, ciltten girişle safra yolunun boşaltılması (perkütan drenaj) girişimsel radyoloji tarafından yapılır.
Anesteziyoloji:İşlem derin sedasyon veya genel anestezi altında yapıldığından anestezi ekibi süreç boyunca hastayı izler.
İşleme Nasıl Hazırlanılır?
Açlık:İşlemden en az 6-8 saat önce katı gıda, 2-4 saat önce sıvı alımı kesilir; ERCP çoğunlukla derin sedasyon veya genel anestezi ile yapıldığı için bu kural katıdır.
Kan tahlilleri:İşlem öncesinde karaciğer testleri, bilirubin, amilaz-lipaz ve pıhtılaşma testleri istenir; pıhtılaşma bozukluğu varsa işlem öncesinde düzeltilir.
Görüntüleme:Çoğu hastada ERCP öncesinde MR kolanjiyografi (MRCP) veya endoskopik ultrasonografi yapılır; amaç, gereksiz ERCP'den kaçınmaktır.
İlaçlar:Kan sulandırıcı ilaçların düzenlenmesi ilacı yazan hekimle birlikte kararlaştırılır; diyabet ilaçları ve insülin açlığa göre ayarlanır.
Bildirilmesi gerekenler:Gebelik, kontrast madde alerjisi, önceki mide ameliyatları, kalp pili ve daha önce geçirilmiş pankreatit mutlaka bildirilmelidir.
Yatış:ERCP genellikle hastanede yatarak yapılır; komplikasyon açısından izlem için çoğu hasta en az bir gece hastanede kalır.
Ne Kadar Sürer, Ağrılı mıdır?
ERCP genellikle 30-60 dakika sürer. Tek bir taşın çıkarıldığı basit olgularda süre 20-30 dakikaya inebilirken, çok sayıda veya büyük taş, darlık genişletme ve stent yerleştirme gerektiren olgularda 90 dakikayı bulabilir. İşlem sonrası izlem nedeniyle hastanede geçen süre çoğunlukla bir geceyi kapsar.
ERCP uyanık yapılan bir işlem değildir; derin sedasyon ya da genel anestezi altında uygulanır, bu nedenle işlem sırasında ağrı hissedilmez ve hasta işlemi hatırlamaz. Hasta çoğunlukla yüzüstü veya sağ yana yakın pozisyonda yatırılır, çünkü işlem sırasında röntgen (skopi) görüntüsü alınır. Uyandıktan sonra boğaz ağrısı ve karında şişkinlik olabilir. İşlemden sonraki ilk saatlerde ortaya çıkan ve giderek artan karın ağrısı ise beklenen bir his değildir; mutlaka ekibe bildirilmelidir.
Riskleri ve Olası Komplikasyonları
İşlem sonrası pankreatit:ERCP'nin en sık ve en önemli komplikasyonudur; yaklaşık her yüz hastanın üç ila onunda görülür, çoğu hafif seyreder ancak bazı olgular ağır seyredebilir.
Pankreatit riskinin azaltılması:Riski azaltmak için işlem sırasında makattan uygulanan iltihap giderici ilaç ve seçilmiş hastalarda pankreas kanalına geçici stent yerleştirilmesi kullanılır.
Kanama:Safra yolunun ağzının kesilmesi (sfinkterotomi) sonrasında kanama görülebilir; sıklığı yüzde bir-iki düzeyindedir ve çoğu endoskopik olarak durdurulur.
Delinme:Onikiparmak bağırsağı veya safra yolu duvarının delinmesi nadirdir; yüzde birin altında bildirilir ve cerrahi gerektirebilir.
Safra yolu enfeksiyonu:Tıkalı bir safra yolu tam boşaltılamadığında kolanjit (safra yolu iltihabı) gelişebilir; ateş ve titreme ile kendini gösterir ve antibiyotik tedavisi gerektirir.
Sedasyon ve röntgen:Derin sedasyona bağlı solunum ve dolaşım sorunları olabilir; işlemde düşük dozda röntgen kullanıldığı için gebelikte gereklilik ayrıca değerlendirilir.
Ne zaman acilen başvurulmalı:İşlemden sonra giderek artan karın ağrısı, ateş, titreme, kusma, sarılığın artması veya siyah dışkılama olursa hemen hastaneye başvurulmalıdır.
İşlem Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
İlk saatler:Uyanma sonrası birkaç saat yeme içme yasağı sürer; ağrı, ateş ve nabız yakından izlenir.
Kan tahlili kontrolü:Birçok merkezde işlemden 4-6 saat sonra amilaz-lipaz düzeyine bakılarak pankreatit gelişip gelişmediği kontrol edilir.
Beslenmeye başlama:Ağrı yoksa ve tahliller normalse aynı akşam veya ertesi sabah önce sıvı, ardından yağsız hafif gıdalarla beslenmeye geçilir.
Taburculuk:Sorunsuz seyreden hastalar genellikle ertesi gün taburcu edilir; sedasyon nedeniyle o gün araç kullanılmaz.
Sonuç ve sonraki adım:İşlem raporu aynı gün verilir; alınan fırça veya biyopsi örneğinin patoloji sonucu genellikle 5-10 iş gününde çıkar.
Stent takıldıysa:Yerleştirilen plastik stentlerin tıkanmadan önce çıkarılması veya değiştirilmesi gerekir; bu randevunun aksatılmaması önemlidir.