Karaciğer Hastalıkları Aktif Hizmet
FibroScan (Karaciğer Elastografisi) Prof. Dr. Çetin Karaca
FibroScan, karaciğerdeki sertleşme (fibrozis) ve yağlanmayı iğne kullanmadan ses dalgalarıyla ölçen bir cihazdır. Ölçüm ağrısızdır ve 5-10 dakika sürer; sonuç, karaciğer biyopsisinin yerini her durumda tutmasa da fibrozisin izlenmesinde ve tedavi kararlarının verilmesinde yaygın olarak kullanılan sayısal bir değer ortaya koyar.
Ne ölçer:FibroScan, karaciğer sertliğini kilopaskal (kPa) cinsinden, yağlanma miktarını ise CAP değeri olarak aynı seansta ölçer.
Girişimsel değildir:İşlemde iğne, ilaç ve radyasyon kullanılmaz; cihaz yalnızca ciltten uygulanan düşük frekanslı bir titreşimin karaciğerde yayılma hızını hesaplar.
Kimlerde kullanılır:Karaciğer yağlanması, kronik hepatit B ve C, alkole bağlı karaciğer hastalığı ve açıklanamayan enzim yüksekliğinde fibrozis derecesini değerlendirmek için istenir.
Tekrarlanabilir:Girişimsel olmadığı için belirli aralıklarla tekrarlanabilir ve hastalığın ilerlemesi ya da tedaviyle gerilemesi izlenebilir.
Sınırları vardır:Aşırı kilo, karında sıvı birikimi, akut hepatit ve tokluk gibi durumlar ölçümü yanlış yüksek gösterebilir veya ölçüm alınmasını engelleyebilir.
FibroScan hangi bölümde yapılır?
FibroScan ölçümü, Gastroenteroloji (hepatoloji) polikliniklerinde ve bazı merkezlerde Radyoloji bölümünde ayaktan yapılan bir incelemedir.
Hangi bölüm uygular
Gastroenteroloji (Hepatoloji):Karaciğer hastalıklarını izleyen ve FibroScan sonucunu tedavi kararına dönüştüren esas bölümdür.
Enfeksiyon Hastalıkları:Kronik hepatit B ve C izleminde tedavi kararı için FibroScan ölçümünü isteyebilen bölümdür.
Radyoloji:Bazı merkezlerde elastografi ölçümü ultrason cihazlarına entegre yazılımlarla radyoloji bölümünde yapılır.
İç Hastalıkları (Dahiliye):Karaciğer enzim yüksekliği ve yağlanma saptanan hastalarda ilk değerlendirmeyi yapar ve ileri inceleme için yönlendirir.
İşleme Nasıl Hazırlanılır?
Açlık:Ölçümden en az 3 saat önce yeme içme kesilmelidir; tok karnına yapılan ölçüm karaciğer sertliğini olduğundan yüksek gösterebilir.
Kıyafet:Sağ kaburgaların arasına prob yerleştirileceği için karnın sağ üst bölgesini açabilecek rahat bir kıyafet tercih edilir.
Bilinmesi gerekenler:Gebelik ve vücuda yerleştirilmiş kalp pili veya benzeri aktif cihaz varlığı önceden bildirilmelidir; üretici bu durumlarda ölçümü önermemektedir.
Yanıltabilecek durumlar:Yeni geçirilmiş akut hepatit, belirgin sarılık, kalp yetmezliğine bağlı karaciğerde göllenme ve yoğun alkol kullanımı sonucu yükseltebilir; bu durumlar ölçüm öncesinde bildirilmelidir.
Yanınızda getirilecekler:Son karaciğer testleri, hepatit serolojisi ve daha önceki ultrason veya FibroScan sonuçları değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Ne Kadar Sürer, Ağrılı mıdır?
Ölçümün kendisi 1-2 dakika sürer; hastanın yatırılması, prob yerinin belirlenmesi ve on geçerli ölçümün tamamlanmasıyla birlikte işlem toplam 5-10 dakikada biter. Poliklinikte ayaktan yapılır, hazırlık ya da uyanma süresi gerektirmez ve hasta hemen ardından günlük yaşamına döner.
FibroScan ağrısız bir ölçümdür; iğne, ilaç veya sedasyon kullanılmaz. Hasta sırtüstü yatar, sağ kolunu başının altına alır ve cihazın probu sağ kaburgaların arasına yerleştirilir. Her ölçümde hafif bir tık sesi ve ciltte kısa süreli bir titreşim hissedilir; bu his ağrı değil, hafif bir dokunma olarak tarif edilir. Ölçüm boyunca hastanın hareketsiz kalması ve kısa süreli nefes tutması istenebilir. İşlem bittiğinde herhangi bir kısıtlama yoktur; araç kullanılabilir ve hemen yemek yenebilir.
Riskleri ve Olası Komplikasyonları
Ölçümün kendisi:FibroScan ölçümü iğne, ilaç ve radyasyon içermez; işlemin kendisine bağlı bilinen bir fiziksel yan etki bildirilmemiştir.
Asıl risk yanlış değerlendirmedir:Yöntemin gerçek riski işlemde değil sonucun yorumlanmasındadır; yanlış yüksek bir değer gereksiz endişeye, yanlış düşük bir değer ise ileri hastalığın gözden kaçmasına yol açabilir.
Yanlış yüksek sonuç nedenleri:Tokluk, akut hepatit veya belirgin enzim yüksekliği, safra tıkanıklığı, kalp yetmezliğine bağlı karaciğerde göllenme ve yoğun alkol kullanımı sertlik değerini gerçekte olduğundan yüksek gösterebilir.
Ölçüm alınamaması:İleri derecede obezite, dar kaburga aralığı ve karında sıvı birikimi (asit) ölçümü güvenilmez kılabilir ya da tümüyle engelleyebilir; bu durumda farklı prob veya başka bir yöntem gerekir.
Üretici kısıtlamaları:Gebelerde ve vücuda yerleştirilmiş aktif tıbbi cihaz (kalp pili, defibrilatör gibi) taşıyan kişilerde üretici ölçümü önermemektedir.
Tanı koymaz:FibroScan karaciğer hastalığının nedenini göstermez; hepatit, otoimmün hastalık ya da demir birikimi ayrımı yine kan testleri ve gerektiğinde biyopsi ile yapılır.
İşlem Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
Hemen sonrası:Ölçümden sonra herhangi bir kısıtlama yoktur; hasta hemen yemek yiyebilir, araç kullanabilir ve işine dönebilir.
Sonuç ne zaman çıkar:Sertlik (kPa) ve yağlanma (CAP) değerleri ölçüm biter bitmez ekranda görünür; hasta sonucu aynı gün öğrenir.
Sonucun yorumlanması:Sayısal değer tek başına tanı değildir; karaciğer hastalığının nedenine, kan testlerine ve ölçümün güvenilirlik göstergelerine göre yorumlanır.
Güvenilirlik ölçütleri:Raporda yer alan geçerli ölçüm sayısı, başarı oranı ve dağılım genişliği (IQR/medyan) değerleri sonucun ne kadar güvenilir olduğunu gösterir.
İzlem:Karaciğer hastalığı olan kişilerde ölçüm genellikle belirli aralıklarla tekrarlanır; iki ölçüm arasındaki değişim tek bir sayıdan daha anlamlıdır.