Endoskopi ve Girişimsel İşlemler Aktif Hizmet
Gastroskopi (Üst Endoskopi) Prof. Dr. Çetin Karaca
Gastroskopi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının ucunda kamera bulunan esnek bir cihazla incelenmesidir. İşlem çoğunlukla 5-15 dakika sürer; hastanın tercihine ve hekimin değerlendirmesine göre sedasyon (uyku hali) altında ya da yalnızca boğaz spreyiyle yapılabilir, gerektiğinde aynı seansta biyopsi alınır veya kanama durdurulabilir.
Ne inceler:Gastroskopi yemek borusunu, mideyi ve onikiparmak bağırsağını doğrudan görüntüler; röntgen içermediği için radyasyon almazsınız.
Neden yapılır:Uzun süren mide yanması, yutma güçlüğü, açıklanamayan kansızlık, kilo kaybı, kanama şüphesi ve tedaviye yanıt vermeyen hazımsızlıkta istenir.
Aynı seansta tedavi:Biyopsi alma, polip çıkarma, kanayan bir ülseri durdurma ve darlık genişletme gibi işlemler aynı endoskopi sırasında yapılabilir.
Hazırlık:Midenin tamamen boş olması gerekir; genellikle işlemden 6-8 saat önce yeme içme kesilir.
Sonrası:Sedasyon uygulandıysa aynı gün araç kullanılmaz; boğaz uyuşukluğu geçtikten yaklaşık bir saat sonra ılık sıvılarla beslenmeye başlanır.
Gastroskopiyi hangi bölüm yapar?
Gastroskopi, iç hastalıklarının bir yan dalı olan Gastroenteroloji bölümünde, endoskopi ünitesinde yapılır.
Hangi bölüm uygular
Gastroenteroloji:Üst sindirim sistemi şikayetlerinde tanısal ve tedavi edici endoskopiyi yürüten esas bölümdür.
İç Hastalıkları (Dahiliye):Şikayet yeni başlamışsa ilk değerlendirmeyi yapar ve gerek gördüğünde gastroenterolojiye yönlendirir.
Genel Cerrahi:Bazı merkezlerde üst endoskopi genel cerrahi endoskopi ünitelerinde de uygulanır; cerrahi gerektiren bulgularda devreye girer.
Çocuk Gastroenterolojisi:On sekiz yaş altındaki hastalarda işlem çocuk gastroenterolojisi tarafından, çocuğa uygun cihazlarla yapılır.
İşleme Nasıl Hazırlanılır?
Açlık süresi:İşlemden en az 6-8 saat önce katı gıda alımı, 2-4 saat önce berrak sıvı alımı kesilir; sabah ilk vaka iseniz gece yarısından sonra hiçbir şey yemeyin.
Kan sulandırıcılar:Aspirin, klopidogrel, varfarin veya yeni kuşak kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacı kendi başınıza kesmeyin; hangisinin, kaç gün önce bırakılacağına ilacı yazan hekimle birlikte karar verilir.
Diğer ilaçlar:Tansiyon ilaçları genellikle bir yudum suyla alınabilir; şeker hastalığı ilaçlarının ve insülinin dozu açlık nedeniyle işlem sabahı ayarlanmalıdır.
Bildirilmesi gerekenler:Kalp kapak hastalığı, kalp pili, gebelik, ilaç alerjileri, önceki anestezi sorunları ve kanama eğilimi işlemden önce mutlaka bildirilmelidir.
Refakatçi:Sedasyon planlanıyorsa yanınızda sizi eve götürecek bir yakınınızın bulunması gerekir; işlemden sonra kendiniz araç kullanamazsınız.
Ne Kadar Sürer, Ağrılı mıdır?
Tanısal gastroskopi genellikle 5-15 dakika sürer. Biyopsi alınması, polip çıkarılması, kanama durdurulması veya darlık genişletilmesi gibi ek girişimlerde süre 20-30 dakikaya uzayabilir. Hastanede geçen toplam süre (kayıt, hazırlık, işlem ve uyanma) çoğu hastada 2-3 saattir.
Gastroskopi hem sedasyon (uyku hali) altında hem de sedasyonsuz, yalnızca boğaza uygulanan uyuşturucu sprey ile yapılabilir; tercih hastanın isteğine, eşlik eden hastalıklara ve planlanan girişime göre belirlenir. Sedasyon uygulandığında hasta işlem boyunca uykudadır, ağrı hissetmez ve çoğu kişi işlemi hatırlamaz. Sedasyonsuz uygulamada ağrı beklenmez; en sık yakınma cihaz boğazdan geçerken oluşan öğürme hissi ve karında şişkinliktir. Bu, genel anestezi değil bilinçli sedasyondur; hastanın solunumu kendiliğinden devam eder ve işlem boyunca nabız, tansiyon ve oksijen düzeyi izlenir.
Riskleri ve Olası Komplikasyonları
Genel risk düzeyi:Tanısal gastroskopi güvenli bir işlemdir; ciddi komplikasyonlar binde birin altındaki sıklıkta bildirilir, ancak risk sıfır değildir.
Sedasyona bağlı sorunlar:En sık görülen komplikasyon grubu sedasyona bağlı solunum ve dolaşım yanıtlarıdır (oksijen düşmesi, tansiyon düşüklüğü, ritim değişikliği); bu nedenle işlem boyunca monitörle izlem yapılır.
Kanama:Tanısal işlemde kanama nadirdir; biyopsi, polip çıkarma veya darlık genişletme yapıldığında kanama riski belirgin şekilde artar.
Delinme (perforasyon):Yemek borusu veya mide duvarının delinmesi çok nadir görülür; darlık genişletme gibi girişimlerde sıklığı artar ve cerrahi gerektirebilir.
Nadir diğer sorunlar:Mide içeriğinin akciğere kaçması (aspirasyon), boğaz ağrısı, geçici ses kısıklığı ve enfeksiyon nadiren bildirilir.
Ne zaman acilen başvurulmalı:İşlemden sonra şiddetli karın veya göğüs ağrısı, ateş, kan kusma, siyah dışkılama ya da nefes darlığı olursa vakit kaybetmeden hastaneye başvurun.
İşlem Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
İlk saat:Sedasyon sonrası 30-60 dakika gözlem odasında dinlenirsiniz; boğaz spreyinin uyuşturucu etkisi geçmeden bir şey yenip içilmez.
Gastroskopi sonrası ne yenir:Yutma refleksi tam döndükten sonra önce ılık su, ardından çorba, yoğurt, komposto gibi yumuşak ve ılık gıdalarla başlanır; ilk gün çok sıcak, çok baharatlı ve asitli içeceklerden kaçınılır.
Normale dönüş:Sedasyon uygulanan hastalar aynı gün araç kullanmamalı, makine başında çalışmamalı ve önemli kararlar almamalıdır; ertesi gün olağan düzene dönülür.
Beklenen yakınmalar:Hafif boğaz ağrısı, gaz nedeniyle şişkinlik ve geğirme bir gün içinde kendiliğinden geçer.
Sonuç ne zaman çıkar:Görüntüleme bulguları işlemin hemen ardından anlatılır; biyopsi alındıysa patoloji sonucu genellikle 5-10 iş gününde tamamlanır.