Karaciğer Hastalıkları Aktif Hizmet
Karaciğer Biyopsisi Prof. Dr. Çetin Karaca
Karaciğer biyopsisi, ince bir iğneyle karaciğerden alınan küçük bir doku parçasının mikroskop altında incelenmesidir. İğnenin karaciğerde kaldığı süre bir saniyeden kısadır; işlem lokal anestezi altında ve çoğunlukla ultrason eşliğinde yapılır, hasta işlemin ardından birkaç saatlik gözlemin sonunda aynı gün evine gider.
Ne gösterir:Karaciğer biyopsisi, kan tahlili ve görüntülemenin ayırt edemediği iltihabın derecesini, yağlanmanın tipini ve fibrozis (sertleşme) evresini doğrudan gösterir.
Nasıl yapılır:Sağ kaburgaların arasından, lokal anestezi ve çoğunlukla ultrason eşliğinde ilerletilen ince bir iğneyle birkaç santimetrelik doku örneği alınır.
Süre:İğnenin karaciğerde kaldığı süre bir saniyeden kısadır; hazırlık dahil işlem 10-15 dakikada tamamlanır.
Her hastada gerekmez:FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerin yaygınlaşmasıyla biyopsi, yalnızca tanının başka türlü netleşmediği durumlarda istenir.
Gözlem gerekir:İşlem ayaktan yapılsa da kanama açısından 4-6 saatlik gözlem standarttır ve o gün araç kullanılmaz.
Karaciğer biyopsisini hangi bölüm yapar?
Karaciğer biyopsisi, Gastroenteroloji (hepatoloji) ve Radyoloji bölümleri tarafından, çoğunlukla ultrason eşliğinde ayaktan yapılır.
Hangi bölüm uygular
Gastroenteroloji (Hepatoloji):Biyopsi kararını veren, işlemi uygulayan ve sonucu tedavi planına dönüştüren esas bölümdür.
Radyoloji:Ultrason veya tomografi eşliğinde yapılan biyopsileri ve pıhtılaşma bozukluğu olan hastalarda damar yoluyla yapılan transjuguler biyopsiyi uygular.
Patoloji:Alınan dokudaki iltihap derecesini, fibrozis evresini ve yağlanma tipini raporlayarak tanıyı kesinleştirir.
Genel Cerrahi:Başka bir nedenle ameliyat edilen hastalarda biyopsi ameliyat sırasında alınabilir.
İşleme Nasıl Hazırlanılır?
Kan tahlilleri:İşlemden önce hemogram ve pıhtılaşma testleri istenir; trombosit sayısı düşük veya pıhtılaşma bozuksa işlem ertelenir ya da farklı bir yol seçilir.
Kan sulandırıcılar:Aspirin, klopidogrel, varfarin ve yeni kuşak kan sulandırıcıların ne zaman kesileceği, ilacı yazan hekimle birlikte önceden planlanır.
Açlık:İşlemden 6-8 saat önce yeme içme kesilir; kullanılan ilaçlar hekimin onayıyla bir yudum suyla alınabilir.
Görüntüleme:İşlem öncesinde karaciğer ultrasonu yapılarak biyopsi alınacak nokta belirlenir; kist, damar yapısı ve safra kesesi konumu değerlendirilir.
Bildirilmesi gerekenler:Gebelik, ilaç alerjileri, kanama eğilimi öyküsü ve karında sıvı (asit) bulunması işlemden önce mutlaka bildirilmelidir.
Refakatçi ve ulaşım:İşlem günü araç kullanılmayacağı için hastanın yanında bir yakınının bulunması gerekir.
Ne Kadar Sürer, Ağrılı mıdır?
İğnenin karaciğerde kaldığı süre bir saniyeden kısadır. Hazırlık, ultrasonla nokta belirlenmesi ve lokal anestezi dahil işlem 10-15 dakikada tamamlanır. Asıl süreyi işlem sonrası gözlem belirler: hasta kanama açısından 4-6 saat izlenir ve sorunsuz seyreden olgular aynı gün taburcu edilir.
Karaciğer biyopsisi genel anestezi gerektirmez; hasta uyanıktır ve yalnızca iğnenin gireceği bölgeye lokal anestezi uygulanır. Anestezi iğnesi kısa süreli bir yanma hissi verir; biyopsi iğnesi ilerletilirken ağrıdan çok basınç hissedilir ve hastadan bu sırada nefesini tutması istenir. İşlemden sonra hastaların yaklaşık üçte birinde sağ üst karında, kimi zaman sağ omuza vuran künt bir ağrı olur; bu ağrı genellikle birkaç saat içinde geçer ve basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınabilir. Kaygısı yüksek hastalarda hafif sedasyon uygulanabilir.
Riskleri ve Olası Komplikasyonları
Ağrı:En sık görülen yan etkidir; hastaların yaklaşık üçte birinde sağ üst karın veya sağ omuza vuran ağrı bildirilir ve çoğunlukla birkaç saatte geçer.
Kanama:En önemli komplikasyondur; kan nakli veya girişim gerektiren ciddi kanama binde iki-beş düzeyinde bildirilmiştir ve genellikle ilk saatlerde ortaya çıkar.
Safra kaçağı ve komşu organ yaralanması:Safra kesesi, böbrek veya bağırsağın iğneyle yaralanması nadirdir; ultrason eşliğinde çalışılması bu riski azaltır.
Akciğer zarı yaralanması:Giriş yeri kaburgalar arasında olduğu için nadiren akciğer zarında hava birikmesi (pnömotoraks) görülebilir.
Çok nadir ölümcül seyir:İşleme bağlı ölüm on binde bir düzeyinde bildirilen çok nadir bir durumdur; bu nedenle biyopsi yalnızca elde edilecek bilgi tedaviyi değiştirecekse istenir.
Örnekleme hatası:Karaciğerin tamamı değil çok küçük bir parçası incelendiği için, dağılımı düzensiz olan hastalıklarda evre olduğundan düşük değerlendirilebilir.
Ne zaman acilen başvurulmalı:Taburculuktan sonra artan karın ağrısı, baş dönmesi, bayılma hissi, nefes darlığı, ateş veya omuz ağrısının şiddetlenmesi durumunda hemen hastaneye başvurulmalıdır.
İşlem Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
Gözlem:İşlemden sonra 1-2 saat sağ yan üzerine yatarak, ardından sırtüstü dinlenerek toplam 4-6 saat gözlem altında kalınır; nabız ve tansiyon düzenli ölçülür.
Beslenme:Bulantı yoksa gözlemin ilk saatinden sonra hafif gıdalarla beslenmeye başlanabilir.
Ağrı kontrolü:Giriş yerindeki ağrı için parasetamol gibi ağrı kesiciler kullanılır; kanama riski nedeniyle aspirin ve benzeri ilaçlar hekim onayı olmadan alınmaz.
Aktivite:İşlem günü araç kullanılmaz; ağır kaldırma ve zorlu egzersiz için genellikle bir hafta ara verilmesi önerilir.
Sonuç ne zaman çıkar:Patoloji raporu genellikle 5-10 iş gününde çıkar; özel boyama veya ek inceleme gerektiğinde bu süre uzayabilir.
Sonucun anlamı:Rapor, iltihabın derecesini ve fibrozis evresini sayısal olarak belirtir; tedavi kararı bu değerler kan testleri ve görüntülemeyle birlikte değerlendirilerek verilir.