Endoskopi ve Girişimsel İşlemler Aktif Hizmet
Kolonoskopi Prof. Dr. Çetin Karaca
Kolonoskopi, kalın bağırsağın ve rektumun tamamının ucunda kamera bulunan esnek bir cihazla incelenmesidir. İşlemin başarısı, bir gün önce uygulanan bağırsak temizliğinin eksiksiz yapılmasına bağlıdır; incelemenin kendisi genellikle 15-45 dakika sürer ve çoğu merkezde sedasyon altında uygulandığı için çoğu hastada belirgin ağrı hissedilmez.
Ne inceler:Kolonoskopi rektumdan başlayarak kalın bağırsağın tamamını ve çoğu zaman ince bağırsağın son bölümünü doğrudan görüntüler.
Hazırlık belirleyicidir:Bağırsak yeterince temizlenmemişse polipler gözden kaçabilir ve işlemin tekrarlanması gerekir; hazırlık, kolonoskopinin en önemli aşamasıdır.
Tarama yaşı:Ortalama riskli kişilerde kolorektal kanser taramasının 45 yaşında başlaması önerilir; ailesinde kolon kanseri veya polip öyküsü olanlarda daha erken başlanır.
Aynı seansta tedavi:Görülen polipler aynı işlem sırasında çıkarılabildiği için kolonoskopi hem tanı hem de kanser önleme yöntemidir.
Süre ve konfor:İnceleme genellikle 15-45 dakika sürer ve büyük çoğunlukla sedasyon altında yapılır; işlem sonrası şişkinlik birkaç saatte geçer.
Kolonoskopiyi hangi bölüm yapar?
Kolonoskopi, iç hastalıklarının yan dalı olan Gastroenteroloji bölümünde ve Genel Cerrahi endoskopi ünitelerinde yapılır.
Hangi bölüm uygular
Gastroenteroloji:Tanısal kolonoskopi, tarama kolonoskopisi ve polip çıkarma işlemlerini yürüten esas bölümdür.
Genel Cerrahi:Birçok merkezde kolonoskopi genel cerrahi ünitelerinde de yapılır; ameliyat gerektiren bulgularda tedaviyi bu bölüm üstlenir.
İç Hastalıkları (Dahiliye):Kabızlık, ishal ve kansızlık gibi şikayetlerde ilk değerlendirmeyi yapar ve gerektiğinde kolonoskopi için yönlendirir.
Radyoloji:Kolonoskopi tamamlanamadığında veya uygulanamadığında sanal kolonoskopi (BT kolonografi) alternatifini radyoloji uygular.
İşleme Nasıl Hazırlanılır?
Kolonoskopi öncesi diyet:İşlemden 3-5 gün önce çekirdekli meyveler, kuruyemiş, mısır, susam ve lifli sebzeler kesilir; son gün yalnızca posasız (berrak) sıvı diyet uygulanır.
Berrak sıvı ne demek:Su, açık çay, posasız elma suyu, tuzlu ayran yerine berrak et suyu, jöle ve şekerli limonata serbesttir; süt, ayran, koyu meyve suları ve kırmızı-mor renkli sıvılar içilmez.
Bağırsak temizleyici ilaç:Verilen müshil çözelti, tamamı bir gecede içilmek yerine bölünmüş doz olarak (yarısı akşam, yarısı işlem sabahı) alındığında bağırsak belirgin şekilde daha temiz olur.
Kan sulandırıcılar ve demir:Kan sulandırıcı ilaçlar yalnızca ilacı yazan hekimin onayıyla düzenlenir; demir hapları görüntüyü bozduğu için genellikle işlemden 5-7 gün önce kesilir.
Hedef:Hazırlığın yeterli olduğunun göstergesi, gelen son sıvının içinde parça bulunmayan, açık sarı ve berrak olmasıdır.
Refakatçi:Sedasyon uygulanacağı için işlemden sonra sizi eve götürecek bir yakınınızın bulunması gerekir.
Ne Kadar Sürer, Ağrılı mıdır?
Kolonoskopinin kendisi genellikle 15-45 dakika sürer; bağırsak temizliği iyi olduğunda süre kısalır, polip çıkarılması gerektiğinde 1 saate kadar uzayabilir. Hazırlık ve uyanma dahil hastanede geçen toplam süre çoğunlukla 2-4 saattir; asıl zaman alan bölüm işlem değil, bir gün önce evde yapılan bağırsak temizliğidir.
Kolonoskopi Türkiye'de büyük çoğunlukla sedasyon (uyku hali) altında yapılır; bu durumda hasta işlem boyunca uyur, ağrı hissetmez ve çoğu kişi işlemi hatırlamaz. Sedasyonsuz yapıldığında ağrıdan çok, cihazın bağırsak köşelerinden geçerken oluşturduğu gerilme ve kramp tarzında bir rahatsızlık hissedilir. Havanın yerine karbondioksit kullanılması ve deneyimli ellerde yapılan yumuşak ilerletme tekniği bu rahatsızlığı azaltır. İşlemden sonraki birkaç saat içinde gaz çıkarmaya bağlı şişkinlik hissi kendiliğinden geçer.
Riskleri ve Olası Komplikasyonları
Genel risk düzeyi:Kolonoskopi güvenli bir işlemdir; ciddi komplikasyon oranı tanısal işlemlerde binde bir düzeyinde bildirilir, polip çıkarıldığında bu oran bir miktar artar.
Kanama:Kanama en sık polip çıkarıldıktan sonra görülür ve genellikle işlemden günler sonra ortaya çıkabilir; büyük çoğunluğu ek bir endoskopiyle durdurulabilir.
Delinme (perforasyon):Bağırsak duvarının delinmesi nadirdir, ancak ciddi bir komplikasyondur ve çoğu zaman ameliyat gerektirir.
Sedasyona bağlı sorunlar:Solunum baskılanması, tansiyon düşüklüğü ve ritim değişiklikleri olabilir; işlem boyunca monitörle izlem yapılmasının nedeni budur.
Hazırlığa bağlı sorunlar:Bağırsak temizleyici ilaçlar bulantı, kusma ve sıvı-tuz dengesizliğine yol açabilir; böbrek yetmezliği, kalp yetmezliği ve ileri yaşta ilaç seçimi buna göre yapılmalıdır.
Ne zaman acilen başvurulmalı:İşlemden sonra geçmeyen şiddetli karın ağrısı, karında sertleşme, ateş, bol miktarda makattan kanama veya baygınlık hissi olursa acil servise başvurun.
İşlem Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
İlk saatler:Sedasyonun etkisi geçene kadar gözlem odasında kalırsınız; şişkinlik ve gaz çıkarma isteği normaldir ve işlemde verilen havanın atılmasıyla geçer.
Kolonoskopi sonrası ne yenir:Aksi söylenmedikçe aynı gün normal beslenmeye dönülebilir; ilk öğün olarak çorba, yoğurt ve haşlanmış gıdalar gibi hafif seçenekler tercih edilir ve bol sıvı içilir.
Polip çıkarıldıysa:Polip çıkarılan hastalarda birkaç gün boyunca alkol, ağır egzersiz ve aspirin benzeri ilaçlar için hekimin verdiği özel talimatlara uyulması gerekir.
Araç kullanımı:Sedasyon uygulandığı gün araç kullanılmaz, makine başında çalışılmaz ve önemli kararlar ertelenir.
Kolonoskopi sonucu ne zaman çıkar:Görsel bulgular ve rapor işlemin hemen ardından verilir; biyopsi veya polip alındıysa patoloji sonucu genellikle 5-10 iş gününde çıkar.
Sonraki kontrol:Bir sonraki kolonoskopinin ne zaman yapılacağı; polip sayısı, boyutu ve patoloji sonucuna göre belirlenir ve rapora yazılır.