Mamografi Nedir?

Mamografi, meme dokusunun düşük doz X ışını kullanılarak görüntülenmesini sağlayan özel bir radyolojik incelemedir.

Meme kanserinin henüz ele gelen bir kitle oluşturmadan önce tespit edilmesine yardımcı olabilir. Özellikle bazı erken meme kanserlerinde görülebilen küçük kalsifikasyonlar mamografi ile fark edilebilir.

Mamografi, meme kanseri taramasında etkinliği ve meme kanserine bağlı ölümleri azaltma yararı gösterilmiş temel görüntüleme yöntemidir.

Mamografi iki farklı amaçla yapılabilir:

Tarama mamografisi: Herhangi bir meme şikâyeti olmayan kadınlarda erken meme kanseri taraması amacıyla yapılır.

Tanısal mamografi: Memede kitle, meme başından akıntı veya daha önceki görüntülemede şüpheli bir bulgu gibi durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme amacıyla yapılır.

Bu iki durumun takip sıklığı ve görüntüleme yaklaşımı aynı değildir.

Meme Ultrasonu Nedir?

Meme ultrasonu, yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanarak meme dokusunun görüntülenmesini sağlayan radyasyonsuz bir yöntemdir.

Ultrason özellikle bir oluşumun;

• İçi sıvı dolu bir kist mi,

• Katı bir kitle mi,

• Hem sıvı hem katı bileşenler içeren bir yapı mı

olduğunun değerlendirilmesinde yararlıdır.

Meme ultrasonunda iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz.

Özellikle genç kadınlarda yoğun meme dokusunun değerlendirilmesinde ve ele gelen bir kitlenin araştırılmasında sık kullanılır.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Meme ultrasonu çoğu kadın için rutin tarama mamografisinin yerine geçmez.

Mamografide görülebilen bazı erken kanser bulguları, özellikle mikrokalsifikasyonlar, ultrason ile görülemeyebilir.

Mamografi Kaç Yaşında Başlar?

Türkiye'deki ulusal tarama programında rutin mamografi taraması 40 yaşında başlar.

Sağlık Bakanlığı'nın programına göre 40 yaşından 69 yaşına kadar, 40 ve 69 yaş dahil olmak üzere, iki yılda bir mamografi yapılmaktadır.

Bu öneri herhangi bir belirgin meme şikâyeti bulunmayan ve toplum taraması kapsamında değerlendirilen kadınlar içindir.

Uluslararası kılavuzlar arasında sıklık açısından bazı farklılıklar vardır. Örneğin ABD Preventive Services Task Force'un 2024 önerisinde ortalama riskli kadınlarda 40-74 yaş arasında iki yılda bir mamografi önerilmektedir.

Bazı radyoloji kuruluşları ise 40 yaşından itibaren yıllık mamografi önermektedir. Bu nedenle tarama sıklığı ülkeye, kullanılan kılavuza ve kişinin risk profiline göre değişebilir.

Türkiye'de toplum taraması açısından temel alınabilecek program ise 40-69 yaş arasında iki yılda bir mamografi şeklindedir.

20'li Yaşlarda Mamografi veya Meme Ultrasonu Yapılır mı?

Sağlıklı, herhangi bir şikâyeti ve belirgin yüksek risk faktörü olmayan 20'li yaşlardaki kadınlarda rutin mamografi taraması yapılmaz.

Ancak bu, 20'li yaşlarda meme problemi araştırılmaz anlamına gelmez.

Örneğin;

• Memede ele gelen kitle,

• Belirli bir noktada devam eden ağrı,

• Meme başından kendiliğinden gelen akıntı,

• Meme cildinde veya meme başında değişiklik

gibi belirtiler varsa görüntüleme gerekebilir.

30 yaşından küçük kadınlarda belirli bir meme şikâyeti veya ele gelen kitle söz konusu olduğunda meme ultrasonu genellikle ilk tercih edilen görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Gerekli görülürse radyoloji uzmanı ek olarak mamografi veya başka incelemeler isteyebilir.

30'lu Yaşlarda Meme Ultrasonu Yapılmalı mı?

30'lu yaşlarda her kadının yılda bir kez meme ultrasonu yaptırması gerektiğine dair genel bir tarama kuralı yoktur.

Meme ultrasonu yaşa bağlı otomatik bir tarama testi değildir.

Ancak;

• Memede kitle,

• Lokal ağrı,

• Meme başı akıntısı,

• Önceki görüntülemelerde takip edilmesi gereken bir bulgu,

• Yoğun meme dokusu,

• Aile öyküsü veya diğer risk faktörleri

bulunuyorsa doktor meme ultrasonu isteyebilir.

30 yaş ve üzerindeki bir kadında belirli bir meme şikâyeti bulunduğunda tanısal mamografi ile ultrasonun birlikte kullanılması da yaygın bir yaklaşımdır.

Dolayısıyla “30 yaşından sonra her yıl ultrason yapılmalı” şeklinde standart bir kural bulunmaz.

40 Yaşından Sonra Mamografi Ne Sıklıkla Yapılmalı?

Türkiye'deki ulusal tarama programına göre 40-69 yaş arasında iki yılda bir mamografi önerilmektedir.

Örneğin ortalama risk grubundaki bir kadın ilk toplum tarama mamografisini 40 yaşında yaptırdıysa ulusal program kapsamında 42, 44, 46 yaş şeklinde iki yıllık aralıklarla takip edilebilir.

Ancak bu yalnızca rutin taramayı ifade eder.

Eğer;

• Mamografide takip gerektiren bir bulgu varsa,

• Memede yeni bir kitle oluşmuşsa,

• Güçlü aile öyküsü varsa,

• Genetik meme kanseri riski bulunuyorsa,

• Daha önce meme kanseri geçirilmişse

takip aralığı iki yıldan daha kısa olabilir ve ek görüntüleme gerekebilir.

40 Yaşından Sonra Ultrason da Yapılmalı mı?

Her 40 yaş üzerindeki kadının mamografiyle birlikte otomatik olarak meme ultrasonu yaptırması gerekmez.

Rutin meme kanseri taramasında temel yöntem mamografidir.

Ultrason ise mamografiye tamamlayıcı olarak belirli durumlarda kullanılabilir.

Örneğin;

• Mamografide şüpheli bir bölge bulunması,

• Ele gelen kitlenin mamografide açıklanamaması,

• Meme dokusunun yoğun olması,

• Bir kistin değerlendirilmesi,

• Belirli bir bölgede ağrı veya başka şikâyet bulunması

durumlarında meme ultrasonu istenebilir.

Ultrason bazı kanserleri gösterebilse de mamografide görülebilen tüm kanserleri göstermez ve daha fazla yanlış pozitif bulguya yol açabilir. Bu nedenle rutin mamografinin doğrudan yerine kullanılması önerilmez.

50 Yaşından Sonra Mamografi Ne Sıklıkla Yapılır?

Türkiye'deki ulusal programda 50 yaş sonrası da aynı tarama programı devam eder.

40-69 yaş arasındaki kadınlarda iki yılda bir mamografi önerilmektedir.

Dolayısıyla 50, 52, 54 gibi iki yıllık aralıklarla tarama yapılabilir.

50 yaş sonrasında meme kanseri riski yaşla birlikte arttığından düzenli mamografi kontrollerinin aksatılmaması önemlidir.

Mamografi sonucunda şüpheli bir alan bulunursa ultrason, ek mamografi görüntüleri, meme MR'ı veya biyopsi gibi ileri incelemeler yapılabilir.

70 Yaşından Sonra Mamografi Yapılır mı?

Türkiye'deki toplum tabanlı meme kanseri tarama programının hedef yaş aralığı 40-69'dur.

Ancak 70 yaşına gelmek mamografinin artık hiçbir durumda yapılamayacağı anlamına gelmez.

70 yaş üzerindeki kadınlarda taramanın devam edip etmeyeceği;

• Genel sağlık durumu,

• Yaşam beklentisi,

• Daha önceki mamografi sonuçları,

• Meme kanseri risk faktörleri,

• Kişisel tercih

gibi faktörlere göre değerlendirilebilir.

USPSTF'nin güncel önerisinde rutin mamografi için 40-74 yaş arasında iki yılda bir tarama önerilirken, 75 yaş ve üzerinde taramanın yarar-zarar dengesini belirlemek için kanıtların yetersiz olduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle ileri yaşta mamografi kararı kişiye özel verilmelidir.

Meme Ultrasonu Kaç Yaşında Başlar?

Meme ultrasonu için “şu yaşta başlanır” şeklinde standart bir yaş sınırı yoktur.

Çünkü ultrason temel olarak yaşa bağlı rutin tarama yöntemi değil, klinik ihtiyaca göre kullanılan bir görüntüleme yöntemidir.

Örneğin 22 yaşındaki bir kadında ele gelen kitle nedeniyle meme ultrasonu yapılabilirken, 55 yaşındaki bir kadında mamografide görülen bir bölgeyi değerlendirmek için ultrason istenebilir.

Dolayısıyla meme ultrasonunun zamanı kişinin şikâyetine ve görüntüleme bulgularına göre belirlenir.

Meme Ultrasonu Ne Sıklıkla Yapılır?

Meme ultrasonunun herkes için geçerli “yılda bir” veya “iki yılda bir” şeklinde sabit bir sıklığı yoktur.

Ultrasonda iyi huylu olduğu düşünülen ancak takip edilmesi gereken bir lezyon bulunursa radyoloji uzmanı örneğin 6 ay veya 12 ay sonra kontrol önerebilir.

Bazı bulgular için ise herhangi bir ultrason takibi gerekmeyebilir.

Dolayısıyla ultrasonun tekrar zamanı rapordaki bulgunun özelliklerine ve radyoloji uzmanının değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

Yoğun Meme Dokusu Nedir?

Meme dokusu yağ, bağ dokusu ve glandüler dokudan oluşur.

Glandüler ve fibröz dokunun yağ dokusuna göre daha fazla olduğu memeler yoğun meme olarak tanımlanabilir.

Meme yoğunluğu genellikle mamografi sonucunda belirlenir.

Yoğun meme dokusunda iki önemli konu vardır:

Birincisi, meme yoğunluğunun meme kanseri açısından bağımsız bir risk faktörü olmasıdır.

İkincisi, yoğun meme dokusunun mamografide beyaz görünmesi nedeniyle bazı kanserlerin mamografide fark edilmesini zorlaştırabilmesidir.

Yoğun Memede Ultrason Gerekir mi?

Her yoğun memesi olan kadına otomatik olarak ultrason yapılması gerektiği şeklinde tek bir kural yoktur.

Ek görüntüleme ihtiyacı;

• Meme yoğunluğunun derecesine,

• Aile öyküsüne,

• Yaşa,

• Önceki meme biyopsilerine,

• Genetik risklere,

• Kişinin toplam meme kanseri riskine

göre değerlendirilmelidir.

Ultrason yoğun meme dokusunda mamografide görünmeyen bazı lezyonları tespit edebilir. Ancak yanlış pozitif bulgular ve gereksiz biyopsiler de artabilir.

Bu nedenle yalnızca “memem yoğunmuş” bilgisine dayanarak kendi kendine yıllık ultrason programı oluşturmak yerine radyoloji veya meme hastalıkları konusunda deneyimli bir hekimle risk değerlendirmesi yapılması daha doğru olur.

Mamografi mi Meme Ultrasonu mu Daha İyi?

Birinin diğerinden genel olarak daha iyi olduğunu söylemek doğru değildir.

İki yöntem farklı amaçlara hizmet eder.

Mamografi, meme kanseri taramasında temel yöntemdir ve özellikle erken kanserlerin göstergesi olabilen mikrokalsifikasyonları gösterebilir.

Meme ultrasonu, kitlelerin yapısını değerlendirme, kist ile katı lezyonu ayırma ve mamografide belirsiz kalan bazı bölgeleri inceleme konusunda yararlıdır.

Bu nedenle bazı hastalarda yalnızca mamografi yeterliyken bazı hastalarda mamografi ve ultrason birlikte kullanılır.

Meme Ultrasonu Mamografinin Yerine Geçer mi?

Genellikle hayır.

Meme ultrasonu mamografiyi tamamlayan bir yöntem olabilir ancak rutin taramada mamografinin yerini tutmaz.

Özellikle erken meme kanseri belirtisi olabilen bazı kalsifikasyonlar ultrason görüntüsünde görülmeyebilir. RadiologyInfo da ultrasonun rutin mamografinin yerine geçmediğini açıkça belirtmektedir.

Bu nedenle 40 yaşını geçen bir kadının yalnızca “ultrason çektirdim, mamografiye gerek yok” şeklinde düşünmesi doğru değildir.

Mamografi Radyasyon İçerir mi?

Evet.

Mamografi düşük doz X ışını kullanır ve dolayısıyla düşük miktarda iyonlaştırıcı radyasyon içerir.

Ancak tarama programlarında kullanılan radyasyon dozu düşüktür ve uygun yaş grubundaki kadınlarda düzenli mamografinin erken meme kanseri tespitindeki yararı nedeniyle tarama önerilmektedir.

Meme ultrasonunda ise iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz.

Bu iki yöntemin farklı çalışma prensiplerine sahip olmasının nedenlerinden biri de budur.

Mamografi Ağrılı mıdır?

Mamografi sırasında meme iki plaka arasında kısa süreli olarak sıkıştırılır.

Bu sıkıştırma meme dokusunun daha net görüntülenmesini ve daha düşük radyasyon dozu kullanılmasını sağlar.

Bazı kadınlar işlem sırasında baskı veya kısa süreli ağrı hissedebilir. Ancak sıkıştırma genellikle birkaç saniye sürer.

Adet gören kadınlarda meme hassasiyetinin daha az olduğu döneme randevu almak işlemin daha rahat geçmesine yardımcı olabilir.

Memede Kitle Varsa Yaşı Beklemek Gerekir mi?

Hayır.

Tarama yaşları, hiçbir şikâyeti olmayan kişiler için hazırlanmıştır.

Memede yeni fark edilen kitle varsa 40 yaşını veya bir sonraki rutin mamografi tarihini beklemek doğru değildir.

Ayrıca;

• Meme başından kendiliğinden kanlı veya şeffaf akıntı,

• Meme cildinde çekilme veya kalınlaşma,

• Meme başında yeni içe çekilme,

• Koltuk altında kitle,

• Belirli bir bölgede kalıcı değişiklik

gibi durumlarda da doktora başvurulmalıdır.

Bu durumda yapılacak görüntüleme kişinin yaşına ve belirtilerine göre belirlenir.

30 yaşından küçük kadınlarda fokal bir şikâyette ultrason çoğunlukla ilk inceleme olurken, 30 yaş ve üzerindeki kadınlarda tanısal mamografi ve ultrason birlikte kullanılabilir.

Ailesinde Meme Kanseri Olanlar Mamografiye Daha Erken mi Başlamalı?

Bazı kişilerde evet.

Özellikle;

• Anne veya kız kardeşte genç yaşta meme kanseri,

• Birden fazla yakın akrabada meme veya yumurtalık kanseri,

• BRCA1 veya BRCA2 gibi genetik mutasyon,

• Genç yaşta göğüs bölgesine radyoterapi öyküsü,

• Kişisel meme kanseri öyküsü

gibi durumlarda standart 40 yaş başlangıçlı toplum taraması yeterli olmayabilir.

Yüksek riskli kişilerde daha erken mamografi ve meme MR'ı gibi ek yöntemler kullanılabilir. Bazı uluslararası önerilerde yüksek riskli kadınlarda MR ile mamografi taramasına yaklaşık 30 yaş civarında başlanabilmektedir.

Başlangıç yaşı kişinin risk düzeyine göre belirlenmelidir.

Meme MR'ı Ne Zaman Kullanılır?

Meme MR'ı toplumdaki her kadına rutin tarama amacıyla uygulanmaz.

Özellikle yüksek meme kanseri riski bulunan kadınlarda mamografiye ek olarak kullanılabilir.

Ayrıca;

• Meme kanseri tanısı sonrası hastalığın yayılımını değerlendirmek,

• Bazı belirsiz görüntüleme bulgularını incelemek,

• Meme implantlarını değerlendirmek

gibi amaçlarla kullanılabilir.

Yüksek risk grubunda MR'ın mamografiye eklenmesi gerekebilir; ancak MR da mamografinin yerine her durumda geçmez.

Yaşa Göre Meme Görüntüleme Kısaca Nasıl Olabilir?

20-29 Yaş

Şikâyeti olmayan ortalama riskli kadınlarda rutin mamografi taraması yapılmaz.

Memede ele gelen kitle veya belirli bir şikâyet varsa ultrason genellikle ilk görüntüleme yöntemidir.

30-39 Yaş

Standart toplum tarama mamografisi henüz başlamamıştır.

Şikâyet varsa ultrason ve gerektiğinde tanısal mamografi kullanılabilir. Güçlü aile öyküsü veya genetik risk varsa daha erken ve farklı tarama programı planlanabilir.

40-69 Yaş

Türkiye'deki ulusal programa göre iki yılda bir mamografi yapılır.

Ultrason, mamografi sonucuna, meme yoğunluğuna veya klinik şikâyete göre eklenebilir.

70 Yaş ve Üzeri

Toplum tarama programının standart aralığının dışındadır. Mamografinin devamı kişinin sağlık durumu ve meme kanseri riskine göre bireysel olarak planlanabilir.

Mamografi ve Meme Ultrasonu İçin Kısa Karşılaştırma

Sık Sorulan Sorular

Mamografi kaç yaşında çekilmeye başlanır?

Türkiye Ulusal Meme Kanseri Tarama Programı'nda mamografiye 40 yaşında başlanır ve 69 yaş dahil olmak üzere iki yılda bir tarama yapılır.

40 yaşından sonra mamografi her yıl mı çekilir?

Türkiye'nin toplum tabanlı tarama programında iki yılda bir mamografi uygulanır. Ancak yüksek riskli veya takip gerektiren kadınlarda doktor daha sık görüntüleme önerebilir.

Meme ultrasonu kaç yaşında yapılır?

Meme ultrasonunun sabit bir başlangıç yaşı yoktur. Şikâyet veya görüntüleme bulgusuna göre her yaşta yapılabilir.

30 yaşında meme ultrasonu yapılır mı?

Evet. Özellikle memede kitle veya başka bir şikâyet varsa ultrason yapılabilir. Ancak şikâyeti olmayan her 30 yaşındaki kadının rutin olarak yılda bir ultrason yaptırması gerektiğine dair genel bir tarama önerisi yoktur.

40 yaşından sonra ultrason mu mamografi mi?

Rutin meme kanseri taramasında mamografi temel yöntemdir. Ultrason gerektiğinde mamografiye eklenir; onun yerine geçmez.

Yoğun memede mamografi işe yarar mı?

Evet. Yoğun meme mamografinin duyarlılığını azaltabilse de mamografi temel tarama yöntemi olmaya devam eder. Kişinin toplam riskine göre ultrason veya MR gibi ek yöntemler değerlendirilebilir.

Meme ultrasonu kanseri kesin gösterir mi?

Hayır. Ultrason şüpheli bir kitleyi gösterebilir ancak görüntü tek başına her zaman kanser tanısı koydurmaz. Gerekli durumlarda biyopsi yapılır.

Mamografi normalse ultrason gerekir mi?

Her zaman gerekmez. Meme yoğunluğu, ele gelen kitle, kişinin risk faktörleri veya mamografi bulgularına göre radyoloji uzmanı ek ultrason isteyebilir.

Memede kitle varsa mamografi yaşını beklemek gerekir mi?

Hayır. Memede yeni bir kitle veya başka şüpheli belirti varsa rutin tarama tarihini beklemeden doktora başvurulmalıdır.

Sonuç

Mamografi ve meme ultrasonu birbirinin alternatifi değil, farklı amaçlarla kullanılan ve gerektiğinde birbirini tamamlayan iki görüntüleme yöntemidir.

Türkiye'deki Ulusal Meme Kanseri Tarama Programı kapsamında 40-69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi yapılması önerilmektedir.

Meme ultrasonunun ise belirli bir başlangıç yaşı veya herkes için geçerli rutin tekrar süresi bulunmaz. Ultrason daha çok ele gelen kitle, yoğun meme dokusu, mamografide görülen bir bulgu veya başka klinik şikâyetlerin değerlendirilmesinde kullanılır.

40 yaşından sonra yalnızca meme ultrasonu yaptırmak rutin mamografinin yerini tutmaz. Aynı şekilde 40 yaşından küçük bir kadında şikâyet bulunması halinde “mamografi yaşım gelmedi” diyerek değerlendirmeyi ertelemek de doğru değildir.

Meme görüntüleme programı belirlenirken yaşın yanı sıra aile öyküsü, meme yoğunluğu, genetik risk, daha önceki görüntüleme sonuçları ve mevcut şikâyetler birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya tedavi amacı taşımaz. Meme görüntüleme sıklığınızın kişisel risklerinize göre belirlenmesi için hekiminize veya meme görüntüleme konusunda deneyimli bir radyoloji uzmanına başvurunuz.